Đây là một bài học từ thế giới thực về cách một hệ thống tài chính có thể phá vỡ hợp đồng xã hội của chính nó. Và đối với những người trong chúng ta, những người thường phân tích các lỗ hổng trong các giao thức phi tập trung, câu chuyện của Iran cung cấp một phép ẩn dụ đáng kinh ngạc. Đó không phải là về một lỗi trong mã hợp đồng thông minh. Đây là một lỗi trong chính sách. Và hậu quả đã rõ ràng: chính phủ đã thông báo tạm dừng các khoản thanh toán phúc lợi xã hội để ưu tiên chi tiêu quân sự.
Tôi đã nhìn thấy những lỗ hổng tương tự trong các hợp đồng ICO. Một bên nào đó cố gắng rút token từ pool thanh khoản trong khi bỏ qua các khoản nợ cơ bản. Kết quả là sự sụp đổ không thể tránh khỏi của toàn bộ hệ thống. Iran đang làm điều tương tự, nhưng với quy mô của một quốc gia và vũ khí hạt nhân. Hãy để tôi phân tích điều này.
Context: Cỗ máy chiến tranh Iran và cái giá của nó
Để hiểu quyết định này, trước tiên bạn phải hiểu bối cảnh. Nền kinh tế Iran đang trong tình trạng kiệt quệ. Các lệnh trừng phạt của Mỹ, được thắt chặt dưới thời chính quyền Trump và tiếp tục dưới thời Biden, đã cắt đứt phần lớn dòng doanh thu từ dầu mỏ của họ. Đồng Rial mất giá thảm hại, lạm phát phi mã. Người dân đang phải vật lộn để mua các nhu yếu phẩm cơ bản. Đây không phải là một cuộc khủng hoảng kinh tế thông thường; nó là một cuộc khủng hoảng hiện hữu đối với một chế độ mà sự ổn định của nó phụ thuộc vào khả năng cung cấp bánh mì cho người dân.
Vào thời điểm mà bất kỳ chính phủ tỉnh táo nào cũng sẽ tìm cách xoa dịu người dân bằng cách tăng phúc lợi và trợ cấp, Tehran đã chọn con đường ngược lại: cắt giảm phúc lợi để tăng ngân sách cho Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và các lực lượng ủy nhiệm của họ. Bạn có thể hỏi: Tại sao? Câu trả lời nằm ở kiến trúc quyền lực của Iran.
Cơ cấu quyền lực ở Iran không phải là một chính phủ điển hình. Đó là một chế độ lai ghép, nơi nhà nước hợp pháp (dưới thời Tổng thống Ebrahim Raisi) chỉ là một phần của câu chuyện. Trung tâm quyền lực thực sự nằm ở Lãnh tụ tối cao (Ayatollah Khamenei) và IRGC. IRGC, giống như một DAO tập trung, đã thâu tóm các lĩnh vực chính của nền kinh tế. Đối với họ, sự sống còn của chế độ không được bảo đảm bằng phúc lợi của người dân, mà bằng sức mạnh quân sự của họ. Đó là một logic nội bộ không thể lay chuyển.
Core: Một bài học từ thế giới thực về việc phân bổ nguồn lực sai lầm
Đây là nơi mà góc nhìn phân tích kỹ thuật của tôi trở nên sống động. Những gì Iran đang làm là một phiên bản cường điệu của một quy tắc cơ bản: bạn không thể chi tiêu cùng một đồng đô la hai lần. Khi bạn chọn 'súng', bạn chấp nhận mất 'bơ'. Trong trường hợp của Iran, quy mô của sự hy sinh này là rất lớn.
Nhìn vào các con số. Ngân sách quân sự của Iran, theo ước tính, là khoảng 10-15 tỷ đô la một năm (bao gồm chi tiêu cho IRGC, chương trình tên lửa, và các lực lượng ủy nhiệm). Tạm dừng các khoản thanh toán phúc lợi là một động thái tuyệt vọng để giải phóng hàng tỷ đô la khác. Nhưng đây là một canh bạc. Họ đang đánh cược rằng sự ức chế từ bên ngoài sẽ mạnh hơn sự bất mãn từ bên trong. Nói cách khác, họ đang đặt cược rằng việc có vũ khí hạt nhân và một lực lượng ủy nhiệm hùng mạnh sẽ bảo vệ họ khỏi một cuộc cách mạng nội bộ.
Nhưng họ đã sai ở đâu? Họ đã sai lầm khi đánh giá thấp phản ứng dây chuyền. Cắt giảm phúc lợi không chỉ đơn thuần là một quyết định kinh tế. Nó là một tín hiệu xã hội. Nó nói với công chúng: 'Sự sống còn của bạn không quan trọng bằng các mục tiêu chiến lược của chúng tôi.' Điều này giống như một nhóm thanh khoản bắt đầu áp dụng mức phí 99% cho những người nắm giữ nhỏ trong khi miễn phí cho những người chơi lớn. Điều gì xảy ra tiếp theo? Một sự rút lui hàng loạt. Và đó chính xác là những gì đang xảy ra ở Iran. Sự bất mãn đang sôi sục. Mọi người đang rút lui khỏi chế độ, cả về mặt xã hội và kinh tế.
Tôi đã thấy một lỗ hổng tương tự trong một dự án DeFi. Các nhà phát triển đã thiết lập một cơ chế phân phối token có vẻ tốt, nhưng khi thị trường giảm, họ đã bí mật thay đổi các tham số để có lợi cho các nhà đầu tư mạo hiểm. Điều gì đã xảy ra? Cộng đồng đã nổi dậy, thanh khoản biến mất, và dự án sụp đổ. Iran đang đi trên cùng một con đường.
Contrarian: Tín hiệu sai lầm từ một quốc gia tuyệt vọng
Tuy nhiên, có một góc nhìn phản trực giác ở đây. Hầu hết các nhà phân tích sẽ nói với bạn rằng 'Iran đang suy yếu'. Nhưng điều đó có thể là một sai lầm. Một quốc gia tuyệt vọng là một quốc gia nguy hiểm. Khi bạn cầm cố tương lai của mình, bạn sẽ có nhiều khả năng sử dụng vũ lực. Đây là một trong những sai lầm phổ biến nhất mà các nhà đầu tư mắc phải khi đánh giá rủi ro địa chính trị: họ nghĩ rằng suy yếu kinh tế dẫn đến yếu kém về mặt an ninh. Trong thực tế, nó thường làm tăng khả năng xảy ra xung đột.
Tehran đang gửi một tín hiệu rõ ràng. Họ đang sẵn sàng hy sinh mọi thứ để duy trì khả năng răn đe của mình. Điều đó có nghĩa là một cuộc tấn công phủ đầu vào Israel hoặc các đồng minh của Mỹ không chỉ là một khả năng, mà là một xác suất cao hơn. Họ cần một kẻ thù bên ngoài để đoàn kết một quốc gia đang tan rã. Đây là một chiến thuật cũ của chế độ độc tài: khi phúc lợi thất bại, hãy tạo ra một cuộc chiến tranh. Và đối với thị trường tiền điện tử, điều này có nghĩa là một sự gia tăng đột biến về rủi ro địa chính trị. Bất kỳ sự leo thang nào ở eo biển Hormuz hoặc một cuộc tấn công vào các cơ sở hạ tầng năng lượng sẽ gây ra một cú sốc toàn cầu, ảnh hưởng đến giá dầu, vành đai và đường ống, và cuối cùng, giá Bitcoin.
Takeaway: Một lời cảnh báo cho những người xây dựng hệ thống
Bài học ở đây không chỉ dành cho các nhà phân tích địa chính trị. Nó dành cho tất cả những người xây dựng các hệ thống, dù là tài chính hay xã hội. Một hệ thống không thể tồn tại nếu nó từ chối phục vụ những người tham gia cơ bản của nó. Khi một giao thức bắt đầu ưu tiên 'lợi nhuận' của các validator hơn là 'bảo mật' của người dùng, nó sẽ chết. Khi một quốc gia ưu tiên 'quyền lực' của quân đội hơn 'phúc lợi' của công dân, nó sẽ sụp đổ.
Iran đang chứng minh một trong những nguyên tắc cốt lõi của phân tích bảo mật: không có gì là 'quá lớn để sụp đổ'. Ngay cả một quốc gia với một lịch sử lâu đời và một cỗ máy quân sự hùng mạnh cũng có thể bị phá hủy từ bên trong. Và đối với những người trong chúng ta, những người đang xây dựng tương lai, hãy nhìn vào Iran. Đó không chỉ là một câu chuyện địa chính trị. Đó là một lời cảnh báo về cách không xây dựng một hệ thống.