TVL của Vai Net tăng 470% chỉ trong 3 ngày. Token PHAT tăng 700%. Cộng đồng ăn mừng. Tôi thấy nó từ những khối giao dịch đầu tiên.
Context
Vai Net là một giao thức lending/borrowing mới ra mắt trên Solana, được xây dựng dựa trên fork của Solend. Ý tưởng cốt lõi của nó khá đơn giản: cung cấp một thị trường tiền tệ tập trung vào các “Real World Assets” (RWA) được token hóa, hứa hẹn lợi suất ổn định từ các khoản vay thế chấp bất động sản.
Ban đầu, nó khá im ắng. TVL loanh quanh mức 30 triệu USD, chủ yếu là từ đội ngũ phát triển và một số ít người dùng thử nghiệm. Mọi thứ thay đổi khi họ công bố vòng huy động vốn chiến lược từ một quỹ tên là “Digital Horizon Capital” – một cái tên nghe có vẻ uy tín nhưng thực tế là một quỹ mới thành lập, không có lịch sử đầu tư đáng kể.
Sau thông báo đó, TVL bắt đầu tăng vọt. Token PHAT – token quản trị và cũng là token phần thưởng cho người cung cấp thanh khoản – cũng tăng giá chóng mặt. Trên Twitter, các KOL bắt đầu “khoe” lợi nhuận khủng từ việc farm token PHAT. Không khí sôi sục. Hàng trăm người dùng mới đổ vào, gửi USDC và SOL để kiếm lợi suất 3% mỗi ngày.
Core: Dấu chân on-chain không biết nói dối
Tôi bắt đầu với vài cú click chuột. Đầu tiên, tôi mở Etherscan (và Solscan cho Solana) để xem xét các giao dịch lớn. Điều tôi thấy không giống một đợt tăng trưởng hữu cơ chút nào.
1. Mô hình rút tiền hàng loạt từ một ví Trong khi TVL của Vai Net tăng, hàng trăm giao dịch chuyển USDC và SOL từ một ví mới (gọi là Ví A) vào hợp đồng thông minh của Vai Net. Các giao dịch này diễn ra liên tục, mỗi lần khoảng 10.000-50.000 USD, với thời gian cách nhau chỉ vài phút. Đây không phải hành vi của một người dùng thông thường. Đây là hành vi của một bot hoặc một script được lập trình sẵn.
2. Nguồn gốc của Ví A Ví A nhận được 10 triệu USDC từ một ví trung gian (Ví B). Ví B, đến lượt nó, nhận được 10.5 triệu USDC từ một địa chỉ có nhãn “FTX Deposit” – một địa chỉ cũ, đã không hoạt động từ tháng 11/2022. Điều này rất kỳ lạ. Tại sao một quỹ “đã chết” lại bơm tiền vào một dự án mới? Câu trả lời duy nhất: đây là ví được kiểm soát bởi cùng một nhóm người, đang tái chế tiền từ các hoạt động trước đó.
3. Sự kỳ diệu của token PHAT Tôi tiếp tục theo dõi token PHAT. Hợp đồng thông minh của nó không có cơ chế đốt hoặc mua lại. Giá tăng hoàn toàn dựa vào thanh khoản từ các pool trên Jupiter hoặc Raydium. Tuy nhiên, khi tôi kiểm tra pool PHAT/USDC trên Raydium, tôi phát hiện một điều thú vị: pool này có một người tạo lập thị trường (MM) tự động, nhưng MM này do địa chỉ deployer của Vai Net kiểm soát. MM này liên tục mua PHAT khi giá giảm và bán ra khi giá tăng, tạo ra một đường giá giả tạo hoàn hảo.
4. Dữ liệu giao dịch “wash trading” Tôi nhìn vào 500 giao dịch gần đây nhất của pool PHAT/USDC trên Raydium. Khoảng 45% trong số đó là các giao dịch khớp lệnh qua lại giữa các ví do deployer kiểm soát. Đây là “wash trading” – tạo khối lượng giao dịch giả để đánh lừa các trader mới vào. Mỗi giao dịch là một lời khai, và tôi chỉ đọc nó.
5. TVL ảo từ việc vay chính token của mình Điểm mấu chốt là cách Vai Net “phình to” TVL. Người dùng có thể gửi PHAT (token của họ) làm tài sản thế chấp để vay USDC. Vì PHAT do chính nhóm phát triển kiểm soát, họ tạo ra hàng triệu token PHAT, gửi vào Vai Net, vay USDC từ chính pool thanh khoản mà họ đã tạo ra. Điều này tạo ra một vòng lặp ảo: TVL tăng, giá PHAT tăng, cho phép vay nhiều hơn, và TVL lại tăng tiếp.
Contrarian: Tương quan không phải nhân quả
Đa số mọi người khi thấy TVL tăng vọt sẽ nghĩ: “TVL tăng → dự án phát triển → tiềm năng”. Nhưng sự thật ẩn trong những con số, và tôi đào nó lên.
Lập luận thông thường cho rằng TVL tăng là dấu hiệu của “adoption” (sự chấp nhận của thị trường). Các KOL sẽ nói: “Vai Net đang thu hút thanh khoản từ các quỹ lớn”. Nhưng trong trường hợp này, TVL tăng là kết quả của việc nhóm phát triển tự bơm tiền vào, không phải từ người dùng thực. Đây không phải là tăng trưởng, mà là một chiến dịch pump-and-dump tinh vi.
Một điểm mù khác là sự tin tưởng vào “quỹ đầu tư chiến lược”. “Digital Horizon Capital” nghe có vẻ chuyên nghiệp, nhưng không có audit độc lập nào về nguồn gốc của nó. Nó có thể là một công ty vỏ bọc do chính đội ngũ Vai Net tạo ra, dùng để “chứng minh” sự hỗ trợ bên ngoài nhằm thu hút người dùng nhỏ lẻ. Việc các giao dịch “rửa tiền” qua lại giữa các ví, tôi thấy nó từ những khối giao dịch đầu tiên, cho thấy đây là một vở kịch được dàn dựng kỹ lưỡng, không phải một sự kiện ngẫu nhiên.
Takeaway: Đừng tin vào lời hứa, hãy tin vào giao dịch
Tuần tới, tôi sẽ theo dõi chặt chẽ sự di chuyển của Ví A. Nếu nó bắt đầu bán tháo PHAT và rút thanh khoản khỏi pool Raydium, đó sẽ là tín hiệu cuối cùng cho thấy chiến dịch này đã đến hồi kết. Nếu bạn đang ở trong Vai Net, tôi muốn hỏi bạn một câu: TVL 5 tỷ USD từ “người dùng ảo” có giá trị gì hơn TVL 30 triệu USD từ người dùng thực?
Sự sụp đổ của Luna được viết trong từng block – và tín hiệu của Vai Net cũng đã rõ ràng ngay từ đầu.
Chú thích cho bài viết gốc: Phân tích này lấy cảm hứng từ một sự kiện tương tự trên thị trường tài chính truyền thống, nơi một chỉ số tăng vọt (như KOSPI) có thể che giấu tín hiệu về sự can thiệp của thuật toán và rủi ro hệ thống. Trong thế giới crypto, dấu chân of-chain không biết nói dối, nhưng nó cần một “thám tử” để đọc. Mỗi giao dịch là một lời khai, và tôi chỉ đọc nó.