Tôi đang đọc một bản tin quân sự trên Crypto Briefing. Một cảm giác kỳ lạ. Iran tuyên bố bắn hạ một máy bay không người lái MQ-9 của Mỹ bằng một hệ thống phòng không mới. Không có video. Không có mảnh vỡ. Không có phản hồi từ Lầu Năm Góc. Chỉ có một tuyên bố. Và Crypto Briefing, một trang web về crypto, đăng nó như tin nóng.
Khoảnh khắc đó, tôi nhận ra: chúng ta đang sống trong một thế giới mà tuyên bố (claim) dễ dàng được lan truyền hơn bao giờ hết, và việc xác minh (verification) gần như là một lựa chọn xa xỉ. Đối với tôi, một Kiến trúc sư Quản trị DAO và một Tiến sĩ Mật mã học, điều này không hề xa lạ. Nó giống hệt như những gì tôi chứng kiến hàng ngày trong không gian phi tập trung: một dự án DeFi tuyên bố 'audited by XYZ', một giao thức Layer 2 tuyên bố 'tốc độ 100.000 TPS', một DAO tuyên bố 'phi tập trung'. Nhưng ai đã thực sự xác minh?
Bài viết này không phải về quân sự. Nó là về một vấn đề cốt lõi của crypto: sự biến mất của 'trustless verification' trong thời đại 'information asymmetry'. Và vụ bắn hạ MQ-9, dù thật hay giả, là một phép ẩn dụ hoàn hảo cho những gì đang xảy ra trong các giao thức DeFi và DAO mà tôi đang xây dựng.
Hãy bắt đầu với bối cảnh. Trong thế giới phi tập trung, 'trustless' là một từ thiêng liêng. Nó có nghĩa là bạn không cần phải tin tưởng bất kỳ ai. Bạn chỉ cần xác minh. Một hợp đồng thông minh được kiểm toán, một giao thức có mã nguồn mở, một cơ chế đồng thuận minh bạch. Đó là lý thuyết.
Thực tế thì sao? Tôi đã kiểm toán hàng trăm hợp đồng thông minh. Hầu hết các dự án đều có một 'vùng xám' nơi mà sự tin tưởng thay thế cho sự xác minh. Đó là lý do tại sao vụ bắn hạ MQ-9 lại có ý nghĩa sâu sắc đến vậy. Nó phơi bày một sự thật khó chịu: trong một hệ thống không có cơ chế xác minh độc lập, tuyên bố (claim) trở thành hiện thực cho đến khi có bằng chứng ngược lại.
Đây là một sự trùng hợp kỳ lạ với cách mà các dự án crypto vận hành. Một dự án tuyên bố 'đã được kiểm toán bởi công ty hàng đầu'. Nhưng bạn có thực sự đọc báo cáo kiểm toán không? Bạn có biết rằng hầu hết các báo cáo kiểm toán đều là 'kiểm toán điểm' (point-in-time audit) và không đảm bảo về các bản cập nhật sau đó? Bạn có biết rằng nhiều công ty kiểm toán chỉ kiểm tra các lỗ hổng phổ biến, chứ không phải logic kinh doanh tổng thể?
Tôi gọi đó là 'vấn đề MQ-9 của crypto': mọi người chấp nhận tuyên bố (claim) như một sự thật, bởi vì việc xác minh thực sự quá tốn kém, quá kỹ thuật, hoặc quá khó khăn. Và trong một thị trường tăng giá, không ai có thời gian để xác minh. Họ chỉ muốn FOMO.
Hãy đi sâu vào 'Core Insight' của tôi. Tôi đã dành 5 năm qua để xây dựng các hệ thống quản trị phi tập trung. Một trong những phát hiện đáng sợ nhất của tôi là: không có cơ chế nào để xác minh rằng một đề xuất quản trị (proposal) thực sự đến từ cộng đồng, chứ không phải từ một cá voi hoặc một VC thao túng. Trong DAO, chúng ta có votes. Nhưng tỷ lệ cử tri bỏ phiếu luôn dưới 5%. Điều đó có nghĩa là 5% đó đại diện cho toàn bộ cộng đồng? Hay nó chỉ là một nhóm nhỏ đang kiểm soát?
Đây là nơi mà vấn đề MQ-9 xuất hiện. Iran tuyên bố bắn hạ máy bay. Không có bằng chứng. Nhưng tuyên bố đó vẫn được lan truyền. Trong DAO, một nhóm nhỏ có thể tuyên bố 'đây là ý chí của cộng đồng'. Không có bằng chứng. Nhưng tuyên bố đó vẫn được thực thi.
Tôi đã chứng kiến điều này xảy ra với một giao thức DeFi mà tôi từng tư vấn. Một proposal nâng cấp hợp đồng thông minh được thông qua với 4% số phiếu bầu. Nhóm phát triển tuyên bố đó là 'sự đồng thuận của cộng đồng'. Nhưng thực tế, 4% đó chủ yếu đến từ các ví của team và một vài cá voi. Cộng đồng thực sự không biết gì về nó.
Đó là lý do tại sao tôi bắt đầu sử dụng 'NFT profile pic' của mình như một tín hiệu cảnh báo. Khi tôi thấy một dự án có logo NFT làm hình đại diện, tôi biết họ đang cố gắng xây dựng một cộng đồng, nhưng tôi cũng biết rằng họ đang gặp vấn đề về 'verification'. Một cộng đồng NFT thường là một nền kinh tế dựa trên niềm tin, nơi mà việc xác minh các tuyên bố (claim) gần như là không thể.
Bây giờ, hãy nói về 'Contrarian Angle'. Tôi biết bạn đang nghĩ gì: 'Đây là một bài viết quá bi quan. Crypto là về sự minh bạch. Tại sao bạn lại so sánh nó với một tuyên bố quân sự không có bằng chứng?'
Đây là lúc tôi đưa ra góc nhìn phản trực giác của mình: Crypto quá chú trọng vào 'on-chain verification' mà quên mất rằng 'off-chain verification' mới là vấn đề thực sự. Mọi người kiểm tra giao dịch trên blockchain, nhưng họ không kiểm tra xem team đằng sau dự án có thực sự là ai, hay họ có đang tạo ra các tuyên bố sai lệch hay không.
Hãy nhìn vào vụ bắn hạ MQ-9. Nếu có một 'blockchain cho quân sự', nơi mọi tuyên bố đều được ghi lại và xác minh, thì vụ việc này sẽ rất khác. Nhưng thực tế, chúng ta đang sống trong một thế giới off-chain, nơi mà các tuyên bố (claim) có thể được lan truyền mà không cần bằng chứng.
Tôi từng là một người theo chủ nghĩa thuần túy phi tập trung. Tôi tin rằng mọi thứ đều có thể được giải quyết bằng hợp đồng thông minh. Nhưng sau 5 năm làm việc trong lĩnh vực này, tôi nhận ra rằng: hợp đồng thông minh chỉ giải quyết được vấn đề on-chain. Còn vấn đề off-chain, như việc xác minh một tuyên bố, đòi hỏi một cách tiếp cận khác.
Đó là lý do tại sao tôi chuyển từ 'Evangelist' sang 'Architect'. Tôi không còn chỉ truyền giáo về phi tập trung nữa. Tôi bắt đầu xây dựng các hệ thống có thể xác minh được. Nhưng sự thật là, hầu hết các dự án crypto vẫn đang hoạt động trong một 'vùng xám' của sự tin tưởng, nơi mà việc xác minh là một lựa chọn, không phải là một yêu cầu.
Đây là một thử nghiệm tư duy: Hãy tưởng tượng bạn là một nhà đầu tư. Bạn thấy một dự án DeFi mới với một biểu đồ TVL đẹp, một whitepaper ấn tượng, và một team có vẻ uy tín. Bạn có đầu tư không? Hầu hết mọi người sẽ nói có. Nhưng bạn có thực sự xác minh rằng TVL đó là thật? Rằng whitepaper đó không phải là một bản sao? Rằng team đó thực sự là ai?
Và cuối cùng, 'Takeaway'. Đây là suy nghĩ tiến bộ của tôi, không phải là một kết luận.
Chúng ta đang sống trong một thế giới mà các tuyên bố (claim) dễ dàng hơn bao giờ hết, nhưng việc xác minh (verification) thì khó hơn bao giờ hết. Vụ bắn hạ MQ-9 là một phép ẩn dụ cho tình trạng hiện tại của crypto: một biển các tuyên bố về sự phi tập trung, về khả năng mở rộng, về sự an toàn, nhưng rất ít trong số đó được xác minh một cách độc lập.
Tôi không nói rằng tất cả các dự án crypto đều là lừa đảo. Tôi đang nói rằng chúng ta cần một hệ thống 'trustless verification' không chỉ cho các giao dịch, mà còn cho các tuyên bố (claim) về công nghệ và quản trị.
Đây là câu hỏi mà tôi muốn để lại cho bạn: Nếu bạn không thể xác minh một tuyên bố, thì nó có giá trị gì? Và trong một thị trường tăng giá, khi FOMO đang chi phối mọi quyết định, bạn có đủ dũng cảm để đặt câu hỏi đó không?
Đối với tôi, câu trả lời rất rõ ràng. Tôi sẽ không bao giờ đầu tư vào một dự án mà tôi không thể xác minh các tuyên bố của nó. Và tôi sẽ không bao giờ xây dựng một giao thức mà không có cơ chế xác minh độc lập.
Bởi vì, như vụ MQ-9 đã dạy tôi: trong một thế giới không có sự xác minh, tuyên bố (claim) chỉ là một meme. Và memes không thể xây dựng nên một tương lai phi tập trung.